Mất mát và thương tiếc: Khi nỗi đau không có thời hạn

Bạn vẫn còn nhớ đến họ

Có thể là người thân vừa mất. Cuộc hôn nhân vừa kết thúc. Công việc bạn đã đầu tư nhiều năm vừa biến mất. Hoặc quê hương - căn nhà, khu xóm, cuộc sống bạn đã rời bỏ khi chuyển đến thành phố.

Mỗi loại mất mát có nỗi đau riêng. Và mỗi người buồn theo cách riêng của họ.

Hiểu sâu hơn

Đau buồn không có “đúng cách”

Theo APA, ý tưởng về “5 giai đoạn đau buồn” (phủ nhận, tức giận, thương lượng, trầm cảm, chấp nhận) đã bị hiểu sai rộng rãi. Đây không phải là lịch trình tuyến tính bạn phải đi qua theo thứ tự. Đau buồn thực sự là sóng - đến rồi đi, đôi khi quay lại bất ngờ sau nhiều tháng.

Phân biệt đau buồn và trầm cảm

Đây là phân biệt quan trọng nhưng không phải lúc nào cũng rõ ràng:

• Đau buồn: Những làn sóng đau đớn gắn liền với việc nhớ đến người/điều đã mất. Khoảnh khắc đau có thể xen kẽ với khoảnh khắc bình thường hoặc tích cực. Theo thời gian thường giảm dần.
• Trầm cảm: Trạng thái trống rỗng, tê liệt, hoặc vô vọng kéo dài liên tục. Không nhất thiết liên quan đến ký ức cụ thể về mất mát. Không tự cải thiện theo thời gian.

Hai điều có thể cùng tồn tại - đau buồn có thể kích hoạt trầm cảm ở một số người.

Các loại mất mát không phải cái chết

Nhiều loại mất mát thường không được công nhận đủ: mất mối quan hệ, mất danh tính nghề nghiệp, mất sức khỏe, mất tương lai bạn hình dung (“mất kế hoạch”). Tất cả đều đáng được thương tiếc - không cần so sánh “có đủ lý do để buồn không.”

Hướng dẫn thực hành

Điều gì thực sự giúp:

• Cho phép bản thân cảm nhận - không phải ép bình tĩnh
• Duy trì các sinh hoạt cơ bản (ăn, ngủ, vận động) ngay cả khi không muốn
• Cho phép bản thân nhớ - nhớ không làm nỗi đau lâu hơn, nhớ là cách xử lý
• Chia sẻ với ai đó - không nhất thiết phải là chuyên gia ngay từ đầu

Điều không giúp (dù phổ biến):

• Ép bản thân “phải mạnh” và không khóc
• Tránh né mọi thứ gợi nhớ đến mất mát
• Lấp đầy thời gian bằng hoạt động để không phải cảm nhận
• Uống rượu để bớt đau (hiệu quả ngắn hạn, hại dài hạn)

Khi kỷ niệm và ngày đặc biệt đến:

Ngày sinh nhật của người đã mất, ngày giỗ, kỳ nghỉ lần đầu tiên không có họ - những ngày này thường khó hơn bình thường. Chuẩn bị trước: lên kế hoạch cho ngày đó, cho phép mình không “ổn” vào ngày đó.

Trong bối cảnh Việt Nam

Văn hóa tang lễ Việt Nam có những khung nghi lễ quan trọng cho đau buồn: tang lễ, tuần thứ 49, giỗ đầu, giỗ hàng năm. Những nghi lễ này không phải mê tín - chúng cung cấp cấu trúc xã hội cho quá trình đau buồn và những dịp được phép tưởng nhớ chính thức.

Tuy nhiên, cũng có một số áp lực trong văn hóa VN có thể gây khó khăn:

“Không được khóc nhiều”: Đặc biệt với đàn ông và người lớn trong gia đình, có áp lực “phải mạnh” cho những người khác. Kìm nén đau buồn không làm nó biến mất - nó thường trở lại sau.

Mất mát trong COVID-19: Nhiều gia đình mất người thân không có cơ hội tiễn đưa đúng cách, không có tang lễ bình thường. Loại mất mát này thường để lại đau buồn phức tạp hơn [CẦN XÁC MINH số liệu VN].

“Mất mát di cư”: Khi rời quê hương - dù là di cư trong nước hay ra nước ngoài - có một dạng mất mát đặc biệt: mất ngôi làng, mất hàng xóm quen, mất phiên chợ, mất khung cảnh tuổi thơ. Đây là mất mát thật và đáng được thương tiếc, dù ít được nhận ra.

Khi nào cần thêm hỗ trợ

Đau buồn cần hỗ trợ chuyên môn khi:

• Kéo dài hơn 12 tháng với cường độ không giảm (có thể là “complicated grief” - đau buồn phức tạp)
• Kèm theo suy nghĩ về muốn chết hoặc theo người đã mất
• Không thể thực hiện các chức năng cơ bản (công việc, chăm sóc bản thân)
• Dùng rượu hoặc chất kích thích để đối phó

Ngày Mai 096 306 1414 (13:00-20:30, Thứ 4-Chủ Nhật) · 1900 6233 (24/7) (đang xác minh)

Đọc thêm

• Trầm cảm - tổng quan
• Hỗ trợ người thân bị trầm cảm
• Cô đơn và cô lập xã hội
• Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn
• Tìm chuyên gia tâm lý ở Việt Nam

Nguồn tham khảo

1. APA - Grief and bereavement. apa.org
2. WHO - Mental health and bereavement. who.int