Thuốc hỗ trợ giấc ngủ: Điều cần biết trước khi dùng

Bạn đang cân nhắc uống gì đó để ngủ được

Không ngủ được mãi thì kiệt sức. Bạn đã thử đủ cách. Và bây giờ bạn đang nhìn vào mấy lọ thuốc ở nhà thuốc và tự hỏi cái nào có ích.

Bài này không đưa ra liều lượng cụ thể hay khuyến nghị uống gì - đó là việc của bác sĩ, không phải bài viết. Nhưng nó giải thích cơ chế của từng lựa chọn để bạn có cuộc trò chuyện có chất lượng hơn với bác sĩ.

Hiểu sâu hơn

Có nhiều loại thuốc và thực phẩm chức năng được dùng cho giấc ngủ, với cơ chế và bằng chứng rất khác nhau. Hiểu sự khác biệt giúp bạn không bị quảng cáo dẫn dắt.

Hướng dẫn thực hành

Melatonin - điều thực sự hoạt động và không hoạt động:

Melatonin là hormone tự nhiên giúp điều hoà nhịp sinh học, tức là chiếc đồng hồ 24 giờ của cơ thể. Theo Sleep Foundation, nó có thể giúp với các rối loạn về thời điểm ngủ như hội chứng ngủ muộn, và liều nhỏ có thể giúp người làm ca xoay hoặc ca đêm dễ ngủ hơn vào ban ngày.

Điểm quan trọng hay bị hiểu nhầm: Sleep Foundation nêu rõ melatonin thường không được kê như phương pháp điều trị duy nhất cho chứng mất ngủ, mà có thể dùng kèm với các liệu pháp khác.

Vài điều nữa cần biết trước khi mua:

• Liều: với người lớn và thanh thiếu niên, bác sĩ thường khuyên trong khoảng 1 đến 5 miligam, và nên bắt đầu từ liều thấp nhất rồi tăng nếu cần.
• Quản lý chất lượng: ở Mỹ, melatonin được xếp là thực phẩm bổ sung, nên cơ quan quản lý không áp cùng tiêu chuẩn nghiêm ngặt như với thuốc. Hàm lượng thực tế trong viên có thể không đúng như nhãn ghi.
• Dùng lâu dài: vẫn cần thêm nghiên cứu để khẳng định độ an toàn khi dùng dài hạn.
• Trẻ em: không tự cho trẻ dùng nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.

Liều lượng phù hợp - tham khảo bác sĩ, không tự quyết định. Thời điểm uống quan trọng hơn liều lượng.

Thuốc kháng histamine không kê toa (nhóm diphenhydramine):

Nhiều thuốc “hỗ trợ giấc ngủ” không kê toa thực ra là thuốc dị ứng có tác dụng phụ buồn ngủ. Chúng hoạt động ngắn hạn. Nhưng theo APA, cơ thể xây dựng dung nạp (tolerance) rất nhanh - sau vài ngày, bạn cần liều cao hơn để có cùng hiệu quả. Không được khuyến cáo dùng quá 2 tuần.

Thuốc ngủ kê toa:

Chỉ được kê bởi bác sĩ. Các nhóm thuốc này có nguy cơ nhất định - phụ thuộc, tác dụng phụ nhận thức (memory, coordination), và hiệu quả giảm theo thời gian. Không có nghĩa là không dùng được - có người cần và hưởng lợi - nhưng cần giám sát y tế.

Herbal và thực phẩm chức năng (valerian root, passionflower, CBD…):

Bằng chứng khoa học cho hầu hết các sản phẩm này còn yếu hoặc không đồng nhất, theo các tổ chức y tế như APA và NIMH. “Tự nhiên” không đồng nghĩa với an toàn hoặc hiệu quả.

Rượu - loại không ai nói với bạn:

Rượu làm bạn buồn ngủ nhanh hơn nhưng phá vỡ cấu trúc giấc ngủ - đặc biệt là giấc ngủ REM. Dùng rượu để ngủ là vòng lặp nguy hiểm: ngủ kém chất lượng hơn, cần nhiều hơn vào đêm sau.

Trong bối cảnh Việt Nam

Dễ mua thuốc kê toa không cần đơn ?chưa xác minh nguồn: Tại nhiều nhà thuốc Việt Nam, có thể mua thuốc ngủ kê toa mà không cần đơn bác sĩ - điều này tạo nguy cơ dùng không đúng cách, không đúng liều, và không được giám sát.

Văn hóa “uống thuốc cho chắc”: Nhiều người tự uống thuốc trước khi thử các biện pháp hành vi (thay đổi thói quen ngủ, CBT-I). Thực ra, theo NIMH, CBT-I (liệu pháp nhận thức hành vi cho mất ngủ) có hiệu quả lâu dài tốt hơn thuốc - nhưng ít được biết đến.

Khi nào cần thêm hỗ trợ

Gặp bác sĩ ngay khi:

• Mất ngủ kéo dài hơn 3 tuần dù đã thử các biện pháp thay đổi thói quen
• Bạn đang cân nhắc dùng thuốc kê toa - luôn cần bác sĩ
• Mất ngủ kèm theo các triệu chứng khác (thở dừng khi ngủ, chân không yên)
• Bạn nhận ra mình phụ thuộc vào bất kỳ loại thuốc hay rượu nào để ngủ

Ngày Mai 096 306 1414 (13:00-20:30, Thứ 4-Chủ Nhật) · 1900 6233 (24/7) (đang xác minh)

Đọc thêm

• Tổng quan: Mất ngủ và sức khỏe giấc ngủ
• 2 giờ sáng không ngủ được - làm gì ngay lúc này
• Tìm chuyên gia tâm lý ở Việt Nam

Nguồn tham khảo

1. NIMH - Sleep disorders and mental health. nimh.nih.gov
2. APA - Sleep and psychological science. apa.org