Trầm cảm ở đàn ông Việt: Khi cơn tức giận che giấu nỗi đau

Anh đang mang cái gì trong người?

Anh không khóc. Anh không ngồi thu mình trên giường nhìn trần nhà. Anh vẫn đi làm, vẫn nhậu với anh em, vẫn cằn nhằn vợ con vì những chuyện nhỏ nhặt.

Nhưng bên trong có gì đó sai. Lưng anh nặng từ sáng. Đầu đau âm ỉ không rõ nguyên nhân. Anh cáu gắt với người không đáng bị cáu. Anh uống nhiều hơn một chút - chỉ để ngủ được. Anh lao vào làm việc vì ngồi yên thì không chịu được. Sinh lý thì… anh không muốn nhắc đến.

Đây không phải “căng thẳng bình thường.” Đây có thể là trầm cảm - và ở đàn ông, nó thường trông như thế này.

Hiểu sâu hơn

Tại sao trầm cảm ở nam giới trông khác?

Theo NIMH, một số biểu hiện của vấn đề sức khỏe tinh thần thường gặp ở nam giới hơn, và chúng không giống hình ảnh “khóc lóc, buồn bã” mà người ta hay hình dung. NIMH liệt kê: tức giận, cáu gắt hoặc hung hăng; tham gia các hoạt động rủi ro cao; lạm dụng rượu bia, chất kích thích hoặc cả hai; đau nhức, đau đầu hoặc rối loạn tiêu hóa không rõ nguyên nhân; và suy nghĩ ám ảnh hoặc hành vi cưỡng chế.

Cần nói chính xác ở đây, vì con số hay bị dùng sai. Theo WHO, khoảng 332 triệu người trên thế giới đang sống với trầm cảm, tương đương 5,7% người trưởng thành, trong đó 4,6% ở nam và 6,9% ở nữ. Nghĩa là trầm cảm phổ biến ở nữ giới hơn, khoảng 1,5 lần.

Khác biệt thật sự nằm ở chỗ khác: được điều trị. NIMH nêu rằng nam giới ít được điều trị sức khỏe tinh thần hơn nữ giới trong năm qua, và nam giới cũng có nguy cơ tử vong do tự sát cao hơn nữ giới. Nói cách khác, vấn đề không phải nam giới mắc nhiều hơn mà không ai biết, mà là khi mắc thì họ ít đến được với hỗ trợ hơn.

Cơ thể nói trước khi tâm trí thừa nhận

NIMH xếp đau nhức, đau đầu hoặc rối loạn tiêu hóa không rõ nguyên nhân vào nhóm dấu hiệu thường gặp ở nam giới. Đây là điểm đáng chú ý, vì cơ thể thường lên tiếng trước khi người ta gọi tên được cảm xúc. WHO cũng liệt kê mệt mỏi và thiếu năng lượng, rối loạn giấc ngủ, thay đổi khẩu vị hoặc cân nặng trong nhóm dấu hiệu của trầm cảm nói chung.

?chưa xác minh nguồn: nhận định rằng nam giới thường đi khám nội khoa thay vì tìm chuyên gia tâm lý, và các thay đổi về chức năng tình dục

Hướng dẫn thực hành

Nếu anh đang nhận ra mình trong bài này, đây là vài bước cụ thể:

Bước 1: Gọi đúng tên nó

Không cần gọi ngay là “trầm cảm” nếu từ đó quá nặng. Thử bắt đầu bằng: “Tôi đang không ổn. Tôi cần tìm hiểu tại sao.” Việc đặt tên chính xác cho vấn đề là bước đầu tiên để giải quyết nó - không phải dấu hiệu của yếu đuối.

Bước 2: Theo dõi cơ thể, không chỉ cảm xúc

Trong 2 tuần tới, anh thử ghi lại (kể cả trong đầu) mỗi ngày: ngủ bao nhiêu tiếng, năng lượng ở mức nào từ 1-10, có đau nhức gì không. Mẫu hình cơ thể thường dễ nhận ra hơn mẫu hình cảm xúc.

Bước 3: Giảm một thứ đang dùng để tê liệt

Rượu bia, làm việc quá mức, chơi game đến tận khuya - những thứ này cho cảm giác dễ chịu tạm thời nhưng nuôi dưỡng trầm cảm về lâu dài. Chọn một thứ và thử giảm trong 1 tuần, xem điều gì xảy ra với cảm xúc của anh.

Bước 4: Tìm một người để nói chuyện

Không nhất thiết phải kể hết mọi thứ. Có thể chỉ cần nói với một người bạn tin tưởng: “Dạo này tao không ổn lắm.” Đó là đủ để bắt đầu. Anh có thể đọc thêm về cách hỗ trợ nhau tại Giúp bạn bè vượt qua khó khăn.

Bước 5: Cân nhắc nói chuyện với chuyên gia

Tâm lý trị liệu không phải chỉ dành cho người “điên” hoặc người không tự giải quyết được. Nó là công cụ - như thuốc kháng sinh dành cho nhiễm trùng. Tìm hiểu thêm tại Tìm chuyên gia tâm lý.

Trong bối cảnh Việt Nam

“Đàn ông không được yếu”

Ở Việt Nam, quan niệm về sức mạnh đàn ông ăn sâu vào cách chúng ta lớn lên. Từ bé, nhiều người đã nghe: đàn ông không được khóc, đàn ông phải trụ cột, đàn ông phải giải quyết được vấn đề của mình. Những câu này không có ác ý - chúng thường xuất phát từ tình thương và mong muốn chúng ta mạnh mẽ.

Nhưng chúng tạo ra một bẫy: khi không ổn, đàn ông học cách giả vờ ổn. Và giả vờ ổn quá lâu thì trở thành không ổn thật sự.

Rượu và “văn hóa nhậu”

Bia rượu ở Việt Nam có vai trò xã hội rất lớn - giao tiếp, kết nối, giải tỏa. Điều này không có gì sai về mặt xã hội. Nhưng khi rượu trở thành cách duy nhất để ngủ được, để quên đi, để không cảm thấy gì - đó là dấu hiệu cần chú ý. ?chưa xác minh nguồn: tỷ lệ nam giới Việt Nam sử dụng rượu như cơ chế đối phó với căng thẳng tâm lý

Áp lực “trụ cột”

Tại nhiều gia đình Việt Nam, đàn ông vẫn mang kỳ vọng là người kiếm tiền chính, người quyết định, người không được phép “gục ngã.” Áp lực này - đặc biệt trong các giai đoạn khó khăn kinh tế - có thể làm trầm cảm trở nên nặng hơn mà không ai trong gia đình nhận ra. ?chưa xác minh nguồn: dữ liệu VN về tỷ lệ trầm cảm ở nam giới so với nữ giới

Khi nào cần thêm hỗ trợ

Hãy liên hệ chuyên gia nếu anh nhận thấy:

• Những triệu chứng trên kéo dài hơn 2 tuần
• Anh đang uống nhiều hơn để chịu đựng
• Anh nghĩ đến việc làm hại bản thân hoặc “biến mất”
• Anh không còn thấy hứng thú với bất cứ điều gì từng quan trọng

Đường dây hỗ trợ:

• Ngày Mai: 096 306 1414 (13:00-20:30, Thứ 4 - Chủ Nhật) (đang xác minh)
• 1900 6233 (24/7) (đang xác minh)

Nếu anh đang trong nguy hiểm ngay lúc này, hãy gọi cấp cứu 115.

Đọc thêm

• Tổng quan về trầm cảm - hiểu bức tranh chung
• Trầm cảm sau sinh - bao gồm cả ảnh hưởng đến các ông bố
• Không muốn ra khỏi giường - hướng dẫn thực hành từng bước nhỏ
• Giúp bạn bè vượt qua khó khăn
• Tìm chuyên gia tâm lý

Nguồn tham khảo

• NIMH (National Institute of Mental Health) - Men and Mental Health
• WHO (World Health Organization) - Depression (fact sheet)