Trầm cảm ở đàn ông Việt: Khi cơn tức giận che giấu nỗi đau

Anh đang mang cái gì trong người?

Anh không khóc. Anh không ngồi thu mình trên giường nhìn trần nhà. Anh vẫn đi làm, vẫn nhậu với anh em, vẫn cằn nhằn vợ con vì những chuyện nhỏ nhặt.

Nhưng bên trong có gì đó sai. Lưng anh nặng từ sáng. Đầu đau âm ỉ không rõ nguyên nhân. Anh cáu gắt với người không đáng bị cáu. Anh uống nhiều hơn một chút - chỉ để ngủ được. Anh lao vào làm việc vì ngồi yên thì không chịu được. Sinh lý thì… anh không muốn nhắc đến.

Đây không phải “căng thẳng bình thường.” Đây có thể là trầm cảm - và ở đàn ông, nó thường trông như thế này.

Hiểu sâu hơn

Tại sao trầm cảm ở nam giới trông khác?

Theo NIMH, trầm cảm ở nam giới thường biểu hiện qua các triệu chứng khác với hình ảnh “khóc lóc, buồn bã” thường được mô tả. Thay vào đó, nam giới có xu hướng biểu hiện qua: tức giận và cáu gắt dễ bùng, hành vi liều lĩnh hoặc bốc đồng, lạm dụng rượu bia hoặc chất kích thích, làm việc quá mức như một cách trốn tránh, và thu mình khỏi các mối quan hệ mà không giải thích.

Theo WHO, trầm cảm ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới ở mọi giới tính, nhưng nam giới ít được chẩn đoán hơn đáng kể - không phải vì họ ít mắc hơn, mà vì họ ít tìm kiếm giúp đỡ hơn và các triệu chứng của họ ít được nhận diện hơn.

Cơ thể nói trước khi tâm trí thừa nhận

Theo APA, các triệu chứng thể chất của trầm cảm ở nam giới thường xuất hiện rõ rệt và thường là thứ khiến họ đến gặp bác sĩ - nhưng lại tìm bác sĩ nội khoa chứ không phải chuyên gia tâm lý. Những dấu hiệu này gồm: mệt mỏi dai dẳng dù đã ngủ đủ giấc, đau đầu hoặc đau cơ không rõ nguyên nhân, rối loạn tiêu hóa, và thay đổi ham muốn tình dục hoặc rối loạn cương dương.

Hướng dẫn thực hành

Nếu anh đang nhận ra mình trong bài này, đây là vài bước cụ thể:

Bước 1: Gọi đúng tên nó

Không cần gọi ngay là “trầm cảm” nếu từ đó quá nặng. Thử bắt đầu bằng: “Tôi đang không ổn. Tôi cần tìm hiểu tại sao.” Việc đặt tên chính xác cho vấn đề là bước đầu tiên để giải quyết nó - không phải dấu hiệu của yếu đuối.

Bước 2: Theo dõi cơ thể, không chỉ cảm xúc

Trong 2 tuần tới, anh thử ghi lại (kể cả trong đầu) mỗi ngày: ngủ bao nhiêu tiếng, năng lượng ở mức nào từ 1-10, có đau nhức gì không. Mẫu hình cơ thể thường dễ nhận ra hơn mẫu hình cảm xúc.

Bước 3: Giảm một thứ đang dùng để tê liệt

Rượu bia, làm việc quá mức, chơi game đến tận khuya - những thứ này cho cảm giác dễ chịu tạm thời nhưng nuôi dưỡng trầm cảm về lâu dài. Chọn một thứ và thử giảm trong 1 tuần, xem điều gì xảy ra với cảm xúc của anh.

Bước 4: Tìm một người để nói chuyện

Không nhất thiết phải kể hết mọi thứ. Có thể chỉ cần nói với một người bạn tin tưởng: “Dạo này tao không ổn lắm.” Đó là đủ để bắt đầu. Anh có thể đọc thêm về cách hỗ trợ nhau tại Giúp bạn bè vượt qua khó khăn.

Bước 5: Cân nhắc nói chuyện với chuyên gia

Tâm lý trị liệu không phải chỉ dành cho người “điên” hoặc người không tự giải quyết được. Nó là công cụ - như thuốc kháng sinh dành cho nhiễm trùng. Tìm hiểu thêm tại Tìm chuyên gia tâm lý.

Trong bối cảnh Việt Nam

“Đàn ông không được yếu”

Ở Việt Nam, quan niệm về sức mạnh đàn ông ăn sâu vào cách chúng ta lớn lên. Từ bé, nhiều người đã nghe: đàn ông không được khóc, đàn ông phải trụ cột, đàn ông phải giải quyết được vấn đề của mình. Những câu này không có ác ý - chúng thường xuất phát từ tình thương và mong muốn chúng ta mạnh mẽ.

Nhưng chúng tạo ra một bẫy: khi không ổn, đàn ông học cách giả vờ ổn. Và giả vờ ổn quá lâu thì trở thành không ổn thật sự.

Rượu và “văn hóa nhậu”

Bia rượu ở Việt Nam có vai trò xã hội rất lớn - giao tiếp, kết nối, giải tỏa. Điều này không có gì sai về mặt xã hội. Nhưng khi rượu trở thành cách duy nhất để ngủ được, để quên đi, để không cảm thấy gì - đó là dấu hiệu cần chú ý. [CẦN XÁC MINH: tỷ lệ nam giới Việt Nam sử dụng rượu như cơ chế đối phó với căng thẳng tâm lý]

Áp lực “trụ cột”

Tại nhiều gia đình Việt Nam, đàn ông vẫn mang kỳ vọng là người kiếm tiền chính, người quyết định, người không được phép “gục ngã.” Áp lực này - đặc biệt trong các giai đoạn khó khăn kinh tế - có thể làm trầm cảm trở nên nặng hơn mà không ai trong gia đình nhận ra. [CẦN XÁC MINH: dữ liệu VN về tỷ lệ trầm cảm ở nam giới so với nữ giới]

Khi nào cần thêm hỗ trợ

Hãy liên hệ chuyên gia nếu anh nhận thấy:

• Những triệu chứng trên kéo dài hơn 2 tuần
• Anh đang uống nhiều hơn để chịu đựng
• Anh nghĩ đến việc làm hại bản thân hoặc “biến mất”
• Anh không còn thấy hứng thú với bất cứ điều gì từng quan trọng

Đường dây hỗ trợ:

• Ngày Mai: 096 306 1414 (13:00-20:30, Thứ 4 - Chủ Nhật) (đang xác minh)
• 1900 6233 (24/7) (đang xác minh)

Nếu anh đang trong nguy hiểm ngay lúc này, hãy gọi cấp cứu 115.

Đọc thêm

• Tổng quan về trầm cảm - hiểu bức tranh chung
• Trầm cảm sau sinh - bao gồm cả ảnh hưởng đến các ông bố
• Không muốn ra khỏi giường - hướng dẫn thực hành từng bước nhỏ
• Giúp bạn bè vượt qua khó khăn
• Tìm chuyên gia tâm lý

Nguồn tham khảo

• NIMH (National Institute of Mental Health) - Men and Depression
• WHO (World Health Organization) - Depression fact sheet
• APA (American Psychological Association) - Depression in men