Trầm cảm sau sinh: Khi hạnh phúc không đến như mong đợi

Bạn vừa sinh con, và bạn không thấy hạnh phúc

Mọi người xung quanh đang chúc mừng. Ảnh trên mạng xã hội rất đẹp. Nhưng trong lòng bạn - bạn không chắc mình đang cảm gì. Hoặc bạn cảm thấy trống rỗng. Hoặc bạn muốn khóc mà không biết tại sao. Hoặc bạn nhìn em bé và không cảm thấy cái “kết nối thiêng liêng” mà ai cũng nói đến.

Tay bạn run khi bế con. Ngực bạn thắt lại. Có những suy nghĩ xuất hiện mà bạn sợ không dám kể với ai.

Đây không có nghĩa là bạn không yêu con. Đây không có nghĩa là bạn là người mẹ tệ. Đây có thể là trầm cảm sau sinh - một tình trạng y tế có thật, có thể điều trị được.

Hiểu sâu hơn

“Baby blues” và trầm cảm sau sinh - hai điều rất khác nhau

Theo NIMH, rất nhiều phụ nữ trải qua “baby blues” trong 2 tuần đầu sau sinh: những thay đổi tâm trạng nhẹ và ngắn, kèm cảm giác lo lắng, buồn bã và kiệt sức. Đây là phản ứng thường gặp và thường tự qua đi.

Trầm cảm sau sinh khác ở chỗ: theo NIMH, những thay đổi tâm trạng và cảm giác lo lắng hoặc buồn bã ở mức nặng, hoặc kéo dài hơn 2 tuần sau sinh, có thể là dấu hiệu của trầm cảm sau sinh. NIMH cũng nêu rằng phần lớn các giai đoạn trầm cảm chu sinh bắt đầu trong vòng 4 đến 8 tuần sau khi em bé chào đời.

Đây không phải chuyện hiếm. WHO cho biết gần 1 trong 5 phụ nữ sẽ gặp một vấn đề sức khỏe tâm thần trong thai kỳ hoặc trong năm đầu sau sinh. Con số đó tính chung mọi vấn đề sức khỏe tâm thần, không riêng trầm cảm sau sinh.

Các dấu hiệu cần chú ý

Trầm cảm sau sinh không chỉ là “buồn”. Danh sách dấu hiệu của NIMH gồm tâm trạng buồn hoặc lo âu dai dẳng, cảm giác vô vọng, dễ cáu, mặc cảm tội lỗi, mất hứng thú, kiệt sức, khó ngủ, khó tập trung, thay đổi khẩu vị, đau nhức cơ thể, khó gắn kết với em bé, và ý nghĩ làm hại bản thân. Trong bối cảnh Việt Nam, những điều đó thường xuất hiện dưới dạng:

• Không cảm thấy kết nối với em bé, hoặc sợ ở một mình với con
• Cơn tức giận bùng phát nhanh, không kiểm soát được - với chồng, với gia đình, với chính mình
• Những suy nghĩ xâm nhập không mong muốn (ví dụ: lo sợ mình sẽ làm hại em bé) - những suy nghĩ này không phản ánh mong muốn thật sự của bạn
• Mất ngủ dù em bé đang ngủ, hoặc ngủ quá nhiều
• Cảm giác tê liệt, không thực, như đang nhìn cuộc đời của mình từ bên ngoài
• Nghĩ rằng con và chồng sẽ tốt hơn nếu không có mình

Với người cha

Theo một số nghiên cứu, trầm cảm sau sinh cũng ảnh hưởng đến người cha - thường xuất hiện muộn hơn, trong 3-6 tháng đầu. ?chưa xác minh nguồn: tỷ lệ và biểu hiện cụ thể ở nam giới Việt Nam Ở nam giới, nó thường biểu hiện qua cáu gắt, rút lui khỏi gia đình, và lao vào công việc nhiều hơn.

Hướng dẫn thực hành

Bước 1: Nói ra - dù chỉ một câu

Phá vỡ sự im lặng là bước khó nhất. Bạn không cần phải giải thích đầy đủ. Thử nói với chồng, mẹ, hoặc bạn thân: “Mình đang không ổn. Mình cần được giúp đỡ.” Không cần nhiều hơn thế để bắt đầu.

Bước 2: Bảo vệ giấc ngủ của bạn

Khó ngủ nằm trong chính danh sách dấu hiệu của NIMH, nên giấc ngủ vừa là triệu chứng vừa là thứ cần bảo vệ. Hãy cụ thể hóa: yêu cầu ai đó - chồng, mẹ, mẹ chồng - trông em bé ít nhất một ca dài mỗi ngày để bạn ngủ liền mạch 4-5 tiếng.

Bước 3: Tìm kiếm chăm sóc y tế

Trầm cảm sau sinh có thể cần điều trị y tế - tâm lý trị liệu, và trong một số trường hợp, thuốc (có loại an toàn khi cho con bú). Đây không phải thất bại. Đây là điều trị y tế cho một tình trạng y tế. Hãy nói thẳng với bác sĩ sản khoa hoặc bác sĩ gia đình về những gì bạn đang trải qua.

Bước 4: Dành thời gian ngắn ra khỏi nhà

Ngay cả 20 phút đi bộ một mình - không có em bé, không có điện thoại - có thể tạo ra sự khác biệt nhỏ. Không phải vì bạn đang “bỏ trốn” - mà vì bạn cũng cần không gian thở.

Bước 5: Đọc về điều này, đừng tự phán xét

Hiểu rằng những gì bạn đang trải qua có tên gọi, có nguyên nhân sinh học rõ ràng (thay đổi hormone, thiếu ngủ, thay đổi bản sắc), và có thể điều trị - điều này tự nó đã giúp giảm cảm giác xấu hổ.

Trong bối cảnh Việt Nam

“Con sinh ra phải biết ơn, phải hạnh phúc”

Trong nhiều gia đình Việt Nam, có kỳ vọng ngầm rằng người mẹ sau sinh phải tràn đầy tình yêu thương và niềm vui. Khi cảm xúc thực tế không như vậy, nhiều bà mẹ cảm thấy xấu hổ và không dám nói ra. Việc nói “con không thấy hạnh phúc” có thể bị hiểu là vô ơn hoặc không yêu con.

Đây là một khoảng cách nguy hiểm giữa kỳ vọng xã hội và thực tế tâm lý.

Kiêng cữ và cách ly

Phong tục kiêng cữ sau sinh ở Việt Nam - ở trong nhà, hạn chế tiếp xúc bên ngoài, hạn chế di chuyển - có thể làm tăng cảm giác cô lập và góp phần vào trầm cảm sau sinh ở một số trường hợp. ?chưa xác minh nguồn: nghiên cứu về mối quan hệ giữa kiêng cữ và sức khỏe tâm lý sau sinh ở Việt Nam Điều này không có nghĩa là phong tục này sai - nhưng cần chú ý hơn đến hỗ trợ tinh thần trong thời gian này.

Vai trò của người chồng và gia đình

Ở nhiều gia đình Việt Nam, mọi sự chú ý sau sinh tập trung vào em bé - và người mẹ trở nên “vô hình.” Sự hỗ trợ thực chất từ chồng và gia đình - không chỉ là trông em bé mà còn là hỏi han, lắng nghe người mẹ - là yếu tố bảo vệ quan trọng. Bạn có thể chia sẻ bài này với gia đình và đọc thêm tại Cách nói chuyện với người thân đang gặp khó khăn.

Khi nào cần thêm hỗ trợ

Hãy tìm giúp đỡ ngay nếu:

• Những cảm giác này kéo dài hơn 2 tuần sau sinh
• Bạn có suy nghĩ về việc tự làm hại bản thân hoặc làm hại em bé
• Bạn không thể chăm sóc bản thân hoặc em bé cơ bản
• Bạn nghe thấy giọng nói hoặc thấy những thứ không có thật

Đường dây hỗ trợ:

• Ngày Mai: 096 306 1414 (13:00-20:30, Thứ 4 - Chủ Nhật) (đang xác minh)
• 1900 6233 (24/7) (đang xác minh)

Nếu bạn đang trong nguy hiểm ngay lúc này, hãy gọi cấp cứu 115.

Đọc thêm

• Tổng quan về trầm cảm - bức tranh chung về trầm cảm
• Trầm cảm ở đàn ông - trầm cảm sau sinh cũng ảnh hưởng đến người cha
• Cách nói chuyện với người thân - dành cho vợ chồng và gia đình
• Tìm chuyên gia tâm lý

Nguồn tham khảo

• NIMH (National Institute of Mental Health) - Perinatal Depression
• WHO (World Health Organization) - Guide for integration of perinatal mental health in maternal and child health services (2022)